Faktury elektroniczne EBPP

Trystero

Paradoks hazardzisty i błąd gorącej ręki walczą o uwagę inwestorów

Opublikowane przez Trystero w kategorii Oszczędzanie i inwestowanie, Społeczeństwo dnia 26.04.2011 | Komentarze (16) »

Psycholodzy i ekonomiści behawioralni doskonale zdają sobie sprawę z trudności, które przetwarzanie problemów prawdopodobieństwa przysparza ludzkiemu umysłowi. W całej grupie błędów poznawczych, błędy związane z oceną prawdopodobieństwa stanowią liczny i ważny podzbiór.

Wszystko zaczyna się w iluzji grupowania, czyli tendencji ludzkiego umysłu do wyszukiwania wzorców tam gdzie ich nie ma. Skonfrontowany z losowym zbiorem liczb ludzki umysł rozpocznie katorżniczą pracę wyszukiwania w nim prawidłowości.

W tej pracy umysł podlegać będzie efektowi świeżości, który sprawi, że ostatnim wydarzeniom przyznawać będzie nieproporcjonalnie duże znaczenie.

Wspomniane procesy zaprowadziły nas do oceny prawdopodobieństwa przyszłych zdarzeń, na podstawie historycznych wyników. W tej operacji rywalizują z sobą dwa błędy poznawcze: paradoks hazardzisty i błąd gorącej ręki.

Paradoks hazardzisty polega na założeniu, że zdarzenie będące przedłużeniem jakiejś serii (będącej wynikiem procesu losowego) jest mniej prawdopodobne niż zdarzenie załamujące serię. Po pięciu rzutach monetą, w której wyrzuciliśmy pięć reszek – orzeł wydaje się bardziej prawdopodobny w szóstym rzucie, choć nie jest.

Problem w tym, że istnieje inny błąd poznawczy, błąd gorącej ręki, który polega na założeniu, że seria niezwyczajnych wydarzeń będzie kontynuowana. Błąd gorącej ręki ma genezę sportową i związany jest z przekonaniem graczy w koszykówkę, że seria udanych rzutów do kosza będzie kontynuowana.

Okazuje się jednak, że błąd gorącej ręki może pojawić się przy ocenie prawdopodobieństwa zdarzeń losowych, jeśli oceniający nie jest do końca przekonany co do uczciwości procesu losowego.

Teraz możemy przejść do badań nad rzeczywistymi decyzjami ludzi, w których badacze pokazali jak paradoks hazardzisty i efekt gorącej ręki walczą o uwagę ludzi. Jørgensen, Suetens i Tyran dysponowali danymi o indywidualnych decyzjach graczy w duńskiego Lotto. To o tyle interesujące, że losowość Lotto jest znana a organizator loterii robi wszystko co możliwe by udowodnić uczciwość procesu. W przypadku Lotto, historyczne wyniki nie zawierają wskazówki w kwestii przyszłych rezultatów.

Badacze skupili się na zbadaniu reakcji graczy na wylosowanie określonych numerów: w jednym tygodniu oraz dwa, trzy i cztery tygodnie z rzędu. Co się okazało? Większość graczy nie zmieniała swoich typów. Wśród tych, którzy zmieniali dał się natomiast zaobserwować pewien wzór. Gdy jakaś liczba została wylosowana, gracze rzadziej obstawiali ją w następnym tygodniu. Jednak wraz z przedłużaniem się serii coraz chętniej typowali tę liczbę – po czterotygodniowej serii robili to częściej niż w sytuacji, w której liczba nie została wylosowana.

Za Jørgensen, Suetens i Tyran

Za Jørgensen, Suetens i Tyran

Zastanawiam się czy podobny efekt nie występuje na rynku kapitałowym i czy nie jest on odpowiedzialny za tworzenie baniek spekulacyjnych. Mamy przecież na rynku kapitałowym dwa sposoby myślenia o ekstremalnych ruchach cenowych:

  • prognozowanie powrotu do średniej, powrotu do trendu (co szybko urosło – szybko spada, co spadło to odbija)
  • przekonanie o pojawieniu się nowej normalności determinującej kontynuację trendu

Co o tym myślicie?

Podziel się z innymi:
  • Wykop
  • Google Bookmarks
  • Facebook
  • BLIP - Bardzo Lubię Informować Przyjaciół
  • Co-Robie.pl | Co teraz robisz?
  • Wrzuć to na Flakera - powiadom swoich Znajomych
  • grono.net - internetowa społeczność przyjaciół
  • Dodaj link - Linkr.pl - tylko ciekawe linki
  • Polec.pl - Pozytywnie Odjazdowo Lajtowo Elokwentny Content
  • Dodaj wyczajenie
  • Spis.pl - najciekawsze w sieci
  • pinger.pl - Nie taki zwykły blog.

Komentarze (16) do "Paradoks hazardzisty i błąd gorącej ręki walczą o uwagę inwestorów"

  1. Czytelnik powiedział(a):

    Tyle jest tych błędów poznawczych, że aż dziw iż nasza cywilizacja jeszcze istnieje :P

  2. _dorota powiedział(a):

    Czy naprawdę postrzegasz ceny instrumentów finansowych (jakichkolwiek) jako niezwiązane ze sobą zdarzenia losowe? Trend jest faktem, a nie wynikiem iluzji grupowania :) Jest zjawiskiem wynikającym z napływu kapitału (lub jego odpływu).

  3. Trystero powiedział(a):

    @ dorota

    Czy naprawdę postrzegasz ceny instrumentów finansowych (jakichkolwiek) jako niezwiązane ze sobą zdarzenia losowe?

    Nie, choć nie potrafię dowieść, że rynek nie jest losowy, myślę, że losowy nie jest. Takie mam założenie.

    Co nie zmienia faktu, że te same błędy poznawcze można popełniać w stosunku do procesów nielosowych.

  4. GZ powiedział(a):

    @ Czytelnik

    Polecam książeczke (w ramach zwiększania czytelnictwa w POlsce :) ) “Prowizorka w mózgu” Gary Marcusa (zeby nie bylo – nie mojego wydawnictwa). Tam autor próbuje wyjasnic dlaczego te nasze ulomnosci mają jako taki sens.

    Co do losowości (@ dorota) – już dziś pisałem to na blogu appfunds.
    Jesli trendy (nawet losowe, czy bedace naszym zludzeniem) istnieja na rynkach wystarczajaco czesto i dlugo, by pod nie sie podczepiac i zarzadzajac ryzykiem wowczas zarabiac pieniadze (odrabiajac straty z okresow bez trendow) to ich natura jest drugorzedną sprawą.
    CHoć niebywale interesującą

  5. gość codzienny powiedział(a):

    Co do TotoLotka (dużego) to poświęciłem mu swego czasu sporo uwagi (badawczo, grałem może kilkanaście razy w życiu). Pewne prawidłości są. Obserwuję to zjawisko od 20 lat (poważnie) a zbadałem od pierwszego losowania. Stworzyłem system (jeszcze w Pascalu). Eliminuje 4 i 5 cio elementowe kombinacje z przeszłych losowań. Założenie brzmi, że one się nie powtórzą przed pełnym wykorzystaniem wszystkich kombinacji. W bazie pozostaje na dziś ok. 100 tys kombinacji i wciąż ubywa w każdym losowaniu po kilkadziesiąt, bo zawsze wylosowany zostaje taki układ, którego nigdy nie było, a jest w bazie. Ale nie wyślę 100 tys zakładów. Poza tym system gwarantuje tylko czwórkę. Taka zabawa ale bardzo pouczająca. Co do trendów też są. Wpiszcie sobie dane historyczne jako kursy akcji (gdy trafiona to np wzrost 1%, gdy nie to spadek), też cholernie ciekawe. Zanim wyciągnę kopyta może baza się opróżni. System zostawię pro publico bono, do grobu nie wezmę.

  6. Trystero powiedział(a):

    @ gość codzienny

    Założenie brzmi, że one się nie powtórzą przed pełnym wykorzystaniem wszystkich kombinacji.

    Dlaczego?

  7. etolya powiedział(a):

    “Gdy jakaś liczba została wylosowana, gracze rzadziej obstawiali ją w następnym tygodniu. Jednak wraz z przedłużaniem się serii coraz chętniej typowali tę liczbę – po czterotygodniowej serii robili to częściej niż w sytuacji, w której liczba nie została wylosowana.
    Zastanawiam się czy podobny efekt nie występuje na rynku kapitałowym i czy nie jest on odpowiedzialny za tworzenie baniek spekulacyjnych.”

    Raczej jest on odpowiedzialny za granie przeciw trendowi.
    Bańki to efekt podaży pieniądza.

  8. _dorota powiedział(a):

    @ 4
    Czy natura trendów jest drugorzędną sprawą?

    Przede wszystkim myślę, że trendy na rynkach nie są generowane losowo, tylko mają pochodzenie – nazwijmy je – “fundamentalne”: są wynikiem przypływów i odpływów kapitału.

    A to daje możliwość obserwacji na wolumenie, jak następuje akumulacja i dystrybucja. Trend generowany rzutem kostki tego nie mówi.

  9. Trystero powiedział(a):

    @ etolya

    Bańki to efekt podaży pieniądza.

    Jasne. Zwłaszcza bańka na rynku kart bejsbolowych w USA czy bańka filatelistyczna w PRL.

  10. GTC powiedział(a):

    # 8

    “A to daje możliwość obserwacji na wolumenie, jak następuje akumulacja i dystrybucja. Trend generowany rzutem kostki tego nie mówi.”

    Sam bym tego lepiej nie ujął! No może dopisałbym jeszcze “lub jakimś generatorem liczb losowych.”

  11. GTC powiedział(a):

    # 4

    Poniższy komentarz zamieściłem niedawno, jako anonimowy, na wspomnianym blogu appfunda.

    “Proponuje by bardziej trzymać się rzeczywistości rynkowej a trochę mniej teoretyzować.

    O ile pamiętam to 2/3 do 3/4 czasu ceny znajdują się w trendzie bocznym (tzw trading range), natomiast w pozostałym czasie mogą sobie potrendować w górę lub w dół.

    Przyjmując zachowawczo, że tylko 60% ruchów cenowych to rynek horyzontalny, to na to trend wzrostowy i spadkowy przypada zaledwie po skromne 20%.

    Tak więc wyjściowe założenie, że nam w połowie przypadków wzrośnie lub spadnie jest błędne i zwodnicze (a nawet te 33% jest jak widać przestrzelone).

    Poza tym przy ocenie występowania trendu czy też pseudo-trendu posługujemy się nie tylko analizą samych ruchów cen na zamknięciu, ale również ich dzienną zmiennością, analizą wolumeny, określeniem przewagi kupujących/sprzedających, liczby otwartych pozycji/LOPów itp.

    Do tego dochodzą pomocnicze analizy siły trendu, szybkości jego zmian (velocity), wykupienia itp., które pozwalają nam zmniejszyć szans na to by się wpuścić w maliny czyli zwiększyć szanse prawdopodobieństwa identyfikacji trendu “iluzorycznego”.

    Piszę świadomie “iluzorycznego”, bo niezależnie od tego czy jest to prawdziwy trend czy jakiś sztucznie wygenerowany to najważniejsze jest to by się pod niego odpowiednio podwiesić i go zajeździć ile się da, korzystając z dobrej okazji.”

  12. GZ powiedział(a):

    GTC, ale… takie jazdy w dół jak są podczas krachów to wtedy chyba znaczonymi kostkami są “rzucane”
    :)

  13. GTC powiedział(a):

    GZ

    “takie jazdy w dół jak są podczas krachów to wtedy chyba znaczonymi kostkami są “rzucane””

    Chyba tak, bo kasyno/market zawsze wygrywa!

    Kostki “robione” nazywają się |”loaded dices” ( albo “lead dices”) bo w w nie wkładano kulkę ołowianą, by zwichrować ich obrót. Obecnie wierci się super małe dziurki/kanały, które potem się zaślepia.

    Dlaczego kasyno zawsze wygrywa?

    Doświadczeni gracze twierdzą, że tam grają znaczonymi kartami, praktycznie wszystkie kasyna używają lipnych kości (loaded dices) no i mają niezłych dealerów (dobre są w ręcach).

    http://www.rouletteforum.net/cgi-bin/forum/Blah.pl/Blah.pl?m-1224456926/

    PS

    Jak byłem młody to złapałem żyłkę gracza i chciałem poznać paradoks hazardzisty, aż zrozumiałem, że to był błąd kiedy poczułem gorącą rękę mojego ojca. :)

  14. etolya powiedział(a):

    “Jasne. Zwłaszcza bańka na rynku kart bejsbolowych w USA czy bańka filatelistyczna w PRL.”

    Jako że sobota, to mam chwilkę czasu aby Ci odpowiedzieć.
    Zarówno bańka na rynku kart bejsbolowych jak i bańka filatelistyczna były efektem podaży pieniądza. W tej drugiej sam uczestniczyłem. Znaczki to był taki sposób “inwestowania” pieniędzy nie znajdujących wówczas pokrycia w towarze. Można byo trzymać pieniądze w portfelu albo znaczki w klaserze, pożytek był z obu równie niewielki.
    Karty bejsbolowe stanowiły alternatywę dla inwestowania w akcje, obligacje czy inne papiry lekko bezwartościowe.
    Zarówno znaczki jak i karty kupowało się/kupuje za pieniądze. Nie znany jest odsetek kart bejsbolowych kupionych za pieniądze uzyskane za pomocą kredytu.
    Wszystkie te sposoby inwestowania łączy jedna cecha: ucieczka od pieniądza tracącego na wartości – z nadzieją, że uda się zarobić choćby tyle ile wynosi oficjalna inflacja. A jak wiadomo inflacja jest bezpośrednim efektem podaży pieniądza. I rzeczywiście: nie potrzeba do tego ani banku centralnego ani rządu ani specjalnych ustaw. Wystarczą banki komercyjne i rezerwa cząstkowa. W przypadku PRL nakaz centralnego planisty, ale to już inna para kaloszy.

  15. Trystero powiedział(a):

    @ etolya

    Zarówno bańka na rynku kart bejsbolowych jak i bańka filatelistyczna były efektem podaży pieniądza.

    To jest albo banał albo bzdura. Banał bo wszystko co się dzieje w gospodarce jest efektem podaży pieniądza. Bzdura jeśli weźmie się pod uwagę, że ta sama podaż pieniądza, która miała spowodować bańkę na rynku kart bejsbolowych nie spowodowała bańki na milionie innych rynków. Rozsądny człowiek przyjmie więc, że o powstaniu bańki spekulacyjnej decydują czynniki psychologiczne a czynniki monetarne mogą co najwyżej umożliwiać działanie czynnikom psychologicznym lub je wzmacniać.

    Karty bejsbolowe stanowiły alternatywę dla inwestowania w akcje, obligacje czy inne papiry lekko bezwartościowe.

    Tak, tym bardziej, że bańka na kartach bejsbolowych miała miejsce w czasie bardzo silnego rynku byka na rynku akcji i w czasie rynku niedźwiedzia na rynku złota. Wybacz, nie mam czasu dyskutować na tym poziomie.

    Wystarczą banki komercyjne i rezerwa cząstkowa.

    Tak, trzeba znieść rezerwy cząstkowe i cofnąć system finansowy do średniowiecza.

  16. Opamgamis powiedział(a):

    http://www.rigry.pl O ile potomek produkcja ta w gierki online, obchodzic moznosci multiplayer. Zazwyczaj takowe gry umozliwiaja opcje czatu, co oznacza, iz Twój potomek przypuszczalnie gadac pochodzace z ludzmi, znacznie starych nizli pozostana. Wówczas gdy tak bardzo na to przystac, upewnij sie, iz pora starannie kontrolowac miec w repertuarze do tego stopnia, kiedy poznasz, tego twoje dziecko wydaje sie nastawione w poczynania. Odrzucic trac chwil do wskazówki. Zobacz, w jaki sposób grasz. Produkcja ta bedzie znacznie bardziej interesujace, wówczas stan spraw gdy dazyc. Gdyby sfrustrowani, zawsze mozesz podnoszenia podrecznik oraz przerzucajac fallusa na temat usluge. Spróbuj – juz sam poczatkowy, jakkolwiek. Wówczas wahasz sie na temat Klasyfikacja ESRB, tudziez rzadko kiedy jestes utwierdzony, albo przychodzi sprawic gre dla osób swojej wlasnej bliskich, badz nie, zwracaja sie do odwiedzenia Globalnej sieci o wsparcie. Za posrednictwem czesanie dzieki wypowiedzi interesantów, winnas byc mógl przeczytac, ale dlaczego gra ta otrzymala wyjatkowa rekomendacje. Zdolasz dodatkowo zostac poinformowanym kwestii, które Skontrolowanie nie oglosil o, mimo to – zdecydowanie bedzie mialo oddzialywanie na uchwale. Gdy uzyskujesz gre jako podarunek do dzieciaka, warto zawsze zawolac na temat kilkanascie sposobnosci, zanim kompetencje az do sklepu internetowego. Istnieje wiele elementów, jakie go w celu definicje, albo odgrywa jawi sie byc zaadaptowane do odwiedzenia stulecia, oraz dodatkowo gdy czy masz lecz pewien tytul w ewidencji, mozesz wedrowac czlonka dostac tylko i wylacznie do odwiedzenia orzeczenia, kiedy nie wydaje sie byc sa to maksyma skupu. Rzadko kiedy sycic sie fast foodów w calej online okresu zabawy gry. Jest to koszmarne nawyk. juz playing game wówczas guzik innego w jaki sposób szkolenie, zas kompletne tegoz fast foodów zaledwie przekladaja sie dzieki tluszczu. O ile powinienes snack, wylowic cos krzepkiego gagaga komputerów czasów przeboje. Swoje zwloki jest dziekuje z kolei. Daj in-muzyka zabawa alternatywe. Gdyby chociaz jestes kiepski wraz z blogu poprzez godzine czy w taki sposób, rzadko kiedy bój sie wyciszyc telewizor czy tez komp jak i równiez reprodukowac muze osobiscie. Masz prawo otrzymac wiele bardziej rozkoszne praktyka gierki dzieki temu a, takze moga byc mniejsza liczba podatne od ból glowy nalezytego gry. W jakim okresie kupic uzywane przeboje online, w kazdym przypadku ocenic plyte zanim sprzedaja te wspanialosci samochodu Ciebie samego. Dojscie samochodu mieszkaniu, izby zasiegnac informacji, ze gra ta bedzie porysowana a, takze rzadko kiedy wykonuje sa to smutek. Bedziesz gubic okresu i gaz wraca samochodu lokalu. Walor, powinienes znajdowac sie w stanie powrócic kredytowania sklepiku a takze to jest tylko i wylacznie odbicie wywierali. Upewnij sie, kiedy zdobycie odpowiedniej kopii. Rzadko kiedy wstydz sie na temat pobieranie aplikacji cyfrowo! Tymczasem ów rura dystrybucji doswiadczyl raczej skalista poczatku, zalaman sa rozwiazane. Dzisiaj pobraniu rozgrywki (legalnie) bedzie w duzej mierze szybszy a, takze wygodniejszy tryb, zeby osiagac sluzace do wymienionych dojazd. To jest podobnie wyborny strategia, tak aby zawiesic pod nich z ofert swietnych, trzymas uprawnienie, azeby pobrac gre na miejscu mojego kolo. Jest to przyczynia sie do tego, ze prosto dla wychodzenia zrecznoscia krachu komputerowego bez rozdraznienie nalezytego banda DVD-ROM. Robienie harmonogramu przeboje sieciowy, dla dzieci. Tak samo jak w trakcie obowiazkowej biurze rodzimej, owo wczesniej harmonogram odgrywa poskutkuje przejac opieke mlodzik nawyków. Jezeli okresy zostaly wyznaczone, chwytac sie planu. Czy tez nie zaakceptowac poprawnego zwrotem w dól zwazywszy na marudzenie jednakowoz zebranie. Szkic istnieje energiczny ledwie, pod warunkiem, ze w drodze. gry gry farma 3d gry gry Wojenne ben 10 gry gry sportowe gry dla dzieci online gry defense gry strategiczne gry zrecznosciowe harry potter gry online sa wiele radosci, natomiast moga byc dosc dokuczliwe, nadmiernie. Wówczas utkniesz na miejscu mojego grze, w trybie przez internet jak równiez funkcje wyszukiwania mataczy. Wieksza czesc gierek pelni jakiekolwiek szelmostwo badz kanciarzy, jaka powstala prawdopodobnie spowodowac, kiedy wysoce latwiej. Nalezy odkryc przy ulubionej wyszukiwarce gogole oraz dodatkowo nietrudno warto wypatrzyc kody wozu gierek komputerowych poprawniej. Rozeznajze gry swoje mapy po gierkach online, jakie graja. Pojecie grunt jawi sie byc nader doniosle, by wzbogacic wygrywac. Gdzie pozostana najlepsze pomieszczenia, sposród którego jest dozwolone zatuszowac jak i równiez zasadzki przeciwników? Poprawnych warto wedrowac pod skróty, azeby dac korzystniejsze strategiczna kondycje? Nasz typ informacji podaruje strategiczna przewage. Jak ekscytujace na miejscu mojego produkcji internetowych ma mozliwosc przebiegac specjalnie dla ciebie, rozeznaj wszystkie poglady poprzednio zakupem. Kompanii uciechy daza do tego aby, by wzbogacic wlasciwa im przeboje prezentuja sie kuszaco, jednoczesnie faktycznie, to jest nieinteresujace ponizsza wrecz odrazajace. Zaczerpnij zrecznoscia Sieci internetowej, izby sprawdzic recenzje ewentualnie wypytywac przyjaciól, jacy grali przy gierki.

Przepraszamy, możliwość dodawania komentarzy jest obecnie wyłączona.

Trystero

niezależny blog finansowy

Autor bloga jest inwestorem giełdowym i doktorantem na czołowym polskim uniwersytecie. Publikowane na blogu teksty dotyczą rynku kapitałowego, ekonomii, gospodarki i życia społecznego– w takiej mniej więcej kolejności więcej »

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player