W opublikowanych na blogu danych pokazujących wielkość szarej strefy (nieformalnego segmentu gospodarki) w poszczególnych państwach można było zauważyć brak intuicyjnie spodziewanej zależności pomiędzy wysokością obciążenia podatkami a wielkością szarej strefy. Wiele państw znanych z wysokich podatków posiadało małą szarą strefę. Z kolei część państw kojarzonych z niskimi podatkami miało relatywnie duży segment nieformalnej gospodarki. Okazuje się, że nie było to złudzenie.
Z części badań wyłania się negatywna korelacja pomiędzy wysokością podatków (mierzoną albo wysokością stopy podatkowe albo udziałem podatków w PKB) a wielkością szarej strefy. Na przykład, w artykule Informal Sector, Government Policy and Institutions, Boragan Aruoba zamieścił takie dwa wykresy:
Za Boragan Aruoba
Na osi pionowej pokazano wielkość szarej strefy jako odsetek PKB. Na osi poziomej pokazano odpowiednio poziom całkowitej stawki podatkowej i obciążenie gospodarki podatkami liczone za pomocą udziału podatków w PKB.
Skoro poziom obciążeń podatkowych nie wydaje się być skorelowany z wielkością szarej strefy to co wyjaśnia różną wielkość nieformalnego sektora gospodarki? Jakość instytucji, w wykresie pokazana jako praworządność (Rule of Law) na podstawie danych Banku Światowego dobrze wyjaśnia różnice w wielkości szarej strefy:
Za Boragan Aruoba
Aruoba stworzył cały model wyjaśniający powyższe korelacje i pokazujący, że mogą być one wyrazem związku przyczynowo skutkowego. Otóż, skłonność do działania w szarej strefie wynika z dwóch czynników:
-
prawdopodobieństwa wykrycia niezalegalizowanej działalności i kosztów z tym związanych
-
atrakcyjnością korzyści wynikających z działania w formalnym sektorze gospodarki – przede wszystkim stanowczości z jaką instytucje państwowe bronić będą praw przedsiębiorcy czy pracownika
Łatwo zauważyć, że obydwa te czynniki zależne są od jakości instytucji, czyli poziomu systemu prawnego i biurokracji państwowej. Taki model doskonale wyjaśnia relatywnie niewielkie szare strefy w państwach skandynawskich.
Aruoba poszedł jeszcze dalej w swoich rozważaniach i założył, że rządy dysponujące słabymi instytucjami, działającymi przy niskim poziomie opodatkowania i relatywnie dużej szarej strefie muszą w jakiś sposób zdobywać dochody. Następny wykres pokazuje w jaki sposób to robią:
Za Boragan Aruoba
Opodatkowanie przez inflację rzeczywiście wydaje się optymalnym rozwiązaniem dla rządu pragnącego zwiększyć dochody w warunkach relatywnie dużej szarej strefy. James Hamilton zwrócił uwagę na interesującą konsekwencję tego wniosku w kontekście problemów PIIGS. Państwa PIIGS, z wyjątkiem Irlandii, mają największe szare strefy w strefie euro. Jednocześnie wstępując do unii walutowej i rezygnując z kompetencji do kreowania polityki monetarnej pozbawiły się optymalnego sposobu do zwiększenia dochodów budżetowych. Myślę, że ten mechanizm może być odpowiedzialny za pewną część greckich problemów budżetowych.
Ukłony: James Hamilton
Pierwsze dwa wykresy potwierdzają moje intuicyjne przekonanie, jakoby samo obciążenie podatkami nie wystarczało do zejścia pod ziemię, raczej skorzystałbym z jakiegoś raju podatkowego albo jakoś inaczej kombinował.
Natomiast kryterium stanowczości z jaką państwo broni praw obywateli, wydaje się być dość niejasne (aczkolwiek nie czytałem, tego co podlinkowałeś), czym innym jest faktyczna praworządność instytucji państwowych a czym innym jej percepcja, wątpię żeby fataliści prenumerujący NaszDziennik byli zadowoleni z czegokolwiek. No – ale zawsze jest jakiś argument w dyskusji. pozdrawiam
Już się boję, czy nie czyta tego jakiś wysoko postawiony beneficjent budżetu.
Można robić różne zestawienia, lecz wolę obrazowe “pompy myślowe”: im bardziej ktoś przypomina krowę tym łatwiej znosi dojenie przez swoich “dobrodziejów”.
Nie mniej “dobrodzieje” zdają sobie też sprawę z tego, że trudno zeskoczyć z tygrysa, a cóż dopiero go wydoić.
Naród narodowi nie równy, stąd te ciągłe zmiany.
Polacy mają to do siebie, że co jakiś czas podlegają masowemu wk…wieniu, co uwzględniali wszyscy sąsiedzi.
Czy to nie jest jakoś tak, że współczynnik korelacji < 0.3 to znaczy brak korelacji?
Coś z tym ostatnim wykresem jest nie tak. Nachylenie prostej wydaje się znacznie większe, niż dla korelacji 0,28. Tym bardziej, że przy takiej korelacji, ma ona jeszcze mniejsze znaczenie, niż związek pomiędzy wysokością opodatkowania a wielkością szarej strefy.
Zanim zaczniemy mierzyć korelacje, może ktoś (Autor?) przedstawi sposób mierzenia szarej strefy. Nigdzie nie mogę znaleźć odsyłacza do jakiejś metodologii. Widzi mi się, że jesteśmy tu w znacznie gorszej sytuacji niż z oszacowaniem inflacji czy wielkości PKB.
Podobnie jak rzyjatko mam zastrzeżenia do dostrzegania korelacji na tych wykresach (właściwie są tylko dwa wykresy gdzie bym ją zobaczył – te R>=0.5).
A teraz pytanie odnośnie mitu. Czy przy danej “administracji” (znaczy się takiej jaka jest) zwiększenie obciążenia podatkowego:
a) zwiększy szarą strefę
b) zmniejszy szarą strefę
c) zostawi ją bez zmian
Bo jakoś nie zauważyłem by się z tym “mitem” rozprawiono.
Pozdrawiam
@ HeS
Aruoba korzysta z danych Schneidera, z ktorego ja korzystalem takze. Tam jest link do artykulu Schneidera a w nim powinienes znalezc wiecej o metodologii.
@ rzyjontko
0,3 to niska korelacja. Brak korelacji to 0,0.
@ Janusz
Poruszyles interesujaca kwestie a mianowicie czy warto zbudowac sobie dobre instytucje panstwowe. Z jednej strony to kosztuje, z drugiej strony niesie sporo korzysci.
@ ignorant
Coz, napisalem ‘wysokie podatki’ a nie ‘podnoszenie podatkow’.
Jak ktoś się postara to można “udowodnić” dowolną bzdurę. Tak więc proste pytanie: Czy podwyższenie podatków gdziekolwiek spowoduje spadek szarej strefy?
I drugie proste pytanie: Czy znaczące obniżenie podatków bez zmian ryzyka prowadzenie nielegalnej działalności spowoduje zmniejszenie szarej strefy?
Co na to odpowiedzą pogromcy “mitów”?
@ llukiz
Pierwsze pytanie: tak, to teoretycznie jest mozliwe lecz bardzo malo prawdopodobne.
Natomiast samo pytanie nie ma sensu poniewaz celem podwyzek podatkow nie jest ograniczanie szarej strefy. Tak jakbys pytal czy podwyzszenie wynagrodzen w jakiejkolwiek firmie wplynie na spadek kosztow funkcjonowania przedsiebiorstwa.
Drugie pytanie: zapewne tak choc efekt ten w niektorych panstwach moze byc minimalny.
Twoje drugie pytanie mialoby sens gdyby nadrzednym celem polityki panstwa bylo minimalizowanie szarej strefy. Tak nie jest, wiec kazda nieograniczona ideologicznym zacietrzewieniem osoba zapyta: co z utrata dochodow budzetu po znaczacej obnizce podatkow?
Jak ktoś się postara to można “udowodnić” dowolną bzdurę.
Wiem. Wyobraz sobie, ze ktos nawet probowal dowiesc, ze kazda obnizka podatkow zwiekszy dochody budzetu :)
Chodzi o to? http://pl.wikipedia.org/wiki/Krzywa_Laffera
Bo jednak według tego nie każda, tylko niektóre.
@ Kogut
Tak, chodzi o popularna, i bledna, interpretacje Krzywej Laffera. Powszechna w Internecie.
@Trystero:
O widzę że poruszyłeś zagadnienie które przedstawiłem wcześniej w jednym komentarzu, dzięki :) A weź mi powiedz skąd bierzesz że wszystkie ekonomiczne analizy ???
@Kogut:
“Bo jednak według tego nie każda, tylko niektóre.”
Bardzo rzadko, albo wręcz w ogóle ( często jest tak że obniża się jeden podatek a podwyższa drugi, lub też obniża się stawkę podatkową i jednocześnie likwiduje ulgi w niej występujące – tak więc sumarycznie dochody rosną, ale z powodu działania tej mitycznej krzywej ) Weźmy np. ostatnią obniżkę składki rentowej czy podatku PIT – w żaden sposób nie doprowadziło to do zwiększenia przychodów z tytułu tych podatków, wręcz przeciwnie, dochody do budżetu spadły o 30 mld zł, czego skutkiem jest dzisiejsza rozdmuchana dziura budżetowa.
@ Liberto
Przeciez podaje zrodla, linki. Stamtad biore.
@trystero:
Liberto chyba chciał zapytać o to, jak docierasz do tych wszystkich informacji.
@ kujawianin
Przez sprawdzone anglojezyczne blogi, z ktorych wiekszosc jest w blogrollu.
Do mnie szczególnie trafia odstatnie zdanie. Państwa PIIGS, mając relatywnie duże szare strefy oraz mało konkurencyjne gospodarki, w ogóle nie powinny były wchodzić do strefy Euro. Pozbawiły się w ten sposób możliwości zwiększenia konkurenyjności przez monetyzację długu (dodruk pieniądza) oraz dewaluację waluty krajowej.
Ypsilon Fund
Roubini: Ryzyko upadku strefy Euro jest poważne