Pozwolę rozpocząć sobie ten tekst złośliwą uwagą: mam wrażenie, że po dzisiejszej sesji wzrośnie wśród inwestorów odsetek zagorzałych liberałów i wrogów wszelkich rządowych interwencji w życie gospodarcze. Cóż, warto przypomnieć jedną z inwestycyjnych prawd, która głosi, że to nie wydarzenia tworzą rynek lecz rynek tworzy wydarzenia.

Myślę, że Barry Ritholtz słusznie zauważył, że państwa strefy euro zdołały zaskoczyć w weekend rynek:

• zdolnością do szybkiego podjęcie zdecydowanych działań
• skłonnością do wypisania gigantycznego czeku
• pogodzeniem się z koniecznością quantitative easing przez ECB

Ja chciałbym zwrócić uwagę na pewien interesujący aspekt big fat PIIGS bailout (BFPB), którego wartość Bloomberg szacuje na bilion dolarów. Otóż, zgodnie z prognozami greckiego rządu deficyt budżetowy w 2010 roku wynieść ma 8,1% PKB. W związku z tym mam pewną zagadkę dla czytelników: jak wyglądałby bilans greckiego budżetu gdyby Grecy podlegali takim samym obciążeniom podatkowym jak Niemcy (liczonym jako udział podatków w PKB) oraz gdyby wywiązywali się z obowiązków podatkowych równie uczciwie jak Niemcy (wielkość szarej strefy w Grecji liczona jako odsetek PKB odpowiadałoby wielkości szarej strefy w Niemczech)? Co stałoby się gdyby porównać Grecje ze średnią dla strefy euro?

Dane, którymi dysponuje nie są najświeższe ale myślę, że dobrze oddają istotę problemu. Otóż, w 2005 roku obciążenie podatkami w Grecji wynosiło 34,4% (w 2007 roku już tylko 32,1%). W 2005 roku obciążenie podatkami w Niemczech wyniosło 38,8% (w strefie euro w 2007 udział podatków w PKB wyniósł 38,3%). Tak więc gdyby Grecy podlegali takim samym obciążeniom podatkowym jak Niemcy to deficyt budżetowy Grecji byłby o 4,4 pp. niższy (uwaga: tu jest spore uproszczenie ponieważ wyższe podatki mogłyby zredukować PKB). Gdyby Grecy płacili równie wysokie podatki co przeciętni mieszkańcy strefy euro to grecki deficyt byłby niższy o 6,1 pp.

Zajmijmy się teraz szarą strefą. W latach 1996-2006 wielkość szarej strefy w Grecji szacuje się na 25,3% PKB (26% PKB w 2006 roku). To najwyższy rezultat w całej strefie euro. W tym samym czasie, w Niemczech, szara strefa stanowiła 14,6% PKB (15,4% PKB w 2006 roku). Udział szarej strefy w gospodarkach 12 państwa EMU (bez Cypru, Malty, Słowacji i Słowenii) wynosi 15,7% PKB. Gdyby założyć, że Grecja miałaby równie małą szarą strefę co Niemcy i gdyby różnicę (pomiędzy rzeczywistą szarą strefą w Grecji) opodatkować na poziomie niemieckich obciążeń podatkowych w Niemczech to dochody greckiego rządu byłyby o 4,1 pp. PKB większe. Podobną kalkulację można zrobić dla strefy euro – grecki rząd dysponowałby dochodami o 3,7 pp. PKB większymi.

Na podstawie danych: Schneider i Buehn

Podsumujmy: gdyby Grecy płacili podatki porównywalne z tymi, które płacą Niemcy i unikali płacenia podatków równie rzadko jak robią to Niemcy to w 2010 roku zamiast 8,1% PKB deficytu budżetowego grecki rząd dysponowałby nadwyżką w wysokości 0,4% PKB! Gdyby grecka polityka podatkowa była podobna do przeciętnej polityki podatkowej w całej strefie euro to grecki rząd zamiast 8,1% PKB deficytu budżetowego dysponowałby nadwyżką w wysokości 1,7% PKB.

Zastanawiam się czy europejscy podatnicy, którzy finansować będą pomoc dla Grecji zdają sobie sprawę, że pomoc ta jest potrzebna tylko dlatego, że mieszkańcy Grecji płacą niższe podatki i częściej oszukują Urząd Skarbowy niż robią to pozostali mieszkańcy strefy euro.

Proszę także zwrócić uwagę, że z państw PIIGS tylko Irlandia ma szarą strefę relatywnie mniejszą niż przeciętna dla strefy euro ( 13,4%). Pozostałe państwa Portugalia, Hiszpania i Włochy razem z Grecją otwierają ranking państw EMU według relatywnej wielkości szarej strefy. Podobnie wygląda sprawa z podatkami. Tylko Włochy mają wyższe obciążenia podatkowe od przeciętnych w strefie euro.

Myślę więc, że opinie o tym, że problemy budżetowe Grecji, Portugalii, Hiszpanii czy Włoch mają skomplikowane, strukturalne podłoże zaciemniają obraz sytuacji, która jest całkiem klarowna. Te problemy wynikają z faktu, że rządy PIGS mają zbyt niskie dochody w stosunku do swoich wydatków (lub zbyt wysokie wydatki w stosunku do dochodów). Niskie dochody wynikają natomiast albo z niskich podatków albo z dużej szarej strefy (ewentualnie z obydwu tych przyczyn). Nie mogę więc zrozumieć dlaczego państwa strefy euro decydując się na praktycznie bezwarunkową pomoc dla PIGS zgodziły się wspierać tę patologię gospodarczą.

Ukłony: Multiplier Effect via Marginal Revolution

Dane o podatkach dla UE: tutaj

Dane o podatkach dla Grecji: tutaj

Dane o szarej strefie: tutaj