W piątek opublikowano raport o amerykańskim PKB w I kw. 2010. Amerykańska gospodarka rosła w zanualizowanym tempie 3,2%. To tempo wolniejsze od 5,6% z IV kw. 2009. Analitycy podkreślają także, że choć amerykańska gospodarka wchodzi w okres ożywienia to jest ono słabsze niż w ‘podobnych’ recesjach w przeszłości, na przykład w latach 1983-1984.

Warto jednak zauważyć, że piątkowy raport wydawał się zdrowszy pod pewnymi względami przede wszystkim w segmencie konsumpcji indywidualnej. Konsumpcja rosła w zanualizowanym tempie 3,6%, wyraźnie powyżej tempa z IV kw. 2009 roku, który wynosiło 1,6%. W pierwszym kwartale 2010 roku amerykańscy konsumencie przyłączyli się ożywienia co jest dobrym sygnałem. Pewne wątpliwości nasuwają się gdy poszukamy przyczyn wzrostu konsumpcji, których część analityków upatruje w transferach rządowych i niewypłacalnościach w segmencie kredytów hipotecznych (przejęcie domu przez bank oznacza brak konieczności spłaty rat kredytu a więc zwiększa pulę dochodów przeznaczonych na konsumpcję).

Na wykresach poniżej znajdują się informacje o tym jak poszczególne części składowe gospodarki wpłynęły na poziom amerykańskiego PKB w I kw. 2010:

Proszę zwrócić uwagę, że zmiana wielkości zapasów znów dodatnie wpłynęła na zmianę PKB, dodając do wyniku 1,6 punktu procentowego (pp). W IV kw. 2009 zmiana zapasów dodała aż 3,8 pp. Co ciekawe, I kw. 2010 był pierwszym w tym cyklu koniunkturalnym, w którym amerykańskie firmy zwiększyły zapasy produktów, o 31 mld USD. W poprzednim kwartale zapasy zmniejszyły się o 20 mld USD.

Pomyślałem więc, że dobrze będzie wyjaśnić porządnie wpływ zmian zapasów na raport o PKB tym bardziej, że praktycznie za każdym razem to zagadnienie wzbudza kontrowersje. Bo niby dlaczego w IV kwartale zmiana zapasów dodała do PKB aż 3,8 pp. skoro zapasy spadły o 20 mld USD? Dlaczego w I kw. 2010 zmiana zapasów dodała zaledwie 1,6 pp. skoro zapasy wzrosły o 31 mld USD?

Najprościej rzecz ujmując, tym co wpływa na zmianę PKB jest w gruncie rzeczy różnica pomiędzy zmianami wielkości zapasów w badanych kwartałach. W III kw. 2009 zapasy spadły o 139 mld USD gdyż firmy likwidowały nadwyżki. W IV kw. 2009 zapasy spadły tylko o 20 mld USD. Tak więc zmiana zapasów w IV kw. 2009 była o 119 mld ‘lepsza’ niż zmiana zapasów w III kw. 2009.  Dlatego ‘dodała’ 3,8 pp. do PKB. W I kw. 2010 zapasy zwiększyły się o 31 mld USD a więc zmiana zapasów była o 51 mld USD ‘lepsza’ niż w IV kw. 2009. Stąd mniejsza pozytywna kontrybucja zmiany zapasów do wyniku PKB (1,6 pp.).

Jakiś czas temu Calculated Risk przygotował dydaktyczną tabelkę, która pokazuje mechanizm wpływu zmiany zapasów na rezultat PKB. Tabela pokazuje także w prosty sposób wpływ anualizowania danych o zmianie kwartalnej zmianie PKB. Proszę zwrócić uwagę, że kolumny ‘zmiana sprzedaży’ i ‘zmiana zapasów’ pokazują wkład kategorii ‘sprzedaż’ i ‘zapasy’ do obliczania zmiany PKB w danym kwartale. Po drobnej przeróbce wygląda tak:

Zamieszanie z zapasami związane jest z faktem, że kategoria zapasów pełni w raporcie o PKB funkcję pomocniczą. Zmiana zapasów pozwala połączyć ze sobą zmianę sprzedaży i zmianę produkcji. Raport o PKB dotyczy zmian produkcji. Większość zbieranych danych dotyczy zmian sprzedaży/konsumpcji. Różnica pomiędzy wielkością sprzedaży i produkcji jest zmianą stanu zapasów (oczywiście po uwzględnieniu importu i eksportu).

Sama wielkość zapasów jest dla wielkości PKB nieistotna (choć wskaźnik sprzedaż do zapasów pełni istotne funkcje informacyjne). Tym co ma znaczenie dla wielkości PKB jest zmiana zapasów. Raport o zmianie PKB mierzy różnicę pomiędzy wielkością PKB w dwóch kolejnych kwartałach. Dlatego na zmianę PKB wpływa  różnica pomiędzy zmianami wielkości zapasów w badanych kwartałach. Mam nadzieję, że teraz ta kwestia jest trochę jaśniejsza.